Հայ գրաւոր մշակոյթի նոր շրջան

Հայ գրաւոր մշակոյթի նոր շրջան

  Արամ Բաբայեան     Այս տարի լրանում է հայ տպագրութեան ուղիղ 500 ամեակը։ 1512 թւականին, հեռաւոր Վենետիկ քաղաքում, լոյս տեսաւ հայերէն առաջին տպագիր գիրքը, որը կոչւում է «Պարզատումար»։ Օրացուցային տիպի ժողովրդական մի գիրք է այդ։ Գրքի տպագըրիչը Յակոբ Մեղապարտն էր, առաջին հայ տպագրիչը։ Այդքան վաղ ժամանակներում, Գուտենբերգի  գիւտից մօտ 55-60 տարի յետոյ, հայերէն տպագիր խօսքի երեւան գալը խոշոր երեւոյթ էր հայ կուլտուրայի պատմութեան մէջ։ Դրանով սկիզբ դրւեց Հայ ժողովրդի կուլտուրական կեանքի նոր դարաշրջանին։ Գիտենք, որ հայ ժողովուրդը դարեր շարունակ տառապել է օտարի լծի տակ։ Սակայն, առանձնապէս շատ ծանր է եղել նրա վիճակը վերջին հինգ դարերում՝ Թուրքիայի եւ Իրանի տիրապետութեան…

Read more »

Ո՞րն է հայերէն առաջին գիրքը` «Պարզատումար»-ը թէ՞ «Ուրբաթագիրք»-ը

Ո՞րն է հայերէն առաջին գիրքը` «Պարզատումար»-ը թէ՞ «Ուրբաթագիրք»-ը

    Հայ հնագոյն հրատարակութիւններից բանասիրութեան մէջ առաջինը յիշատակւել է «Աղթարք»-ը 1865 թ, Ղ. Ալիշանի կողմից («Բազմավէպ», 1865, էջ 221): Այնուհետեւ, Գ. Զարբհանալեանը իր «Հայկ. մատ.» մէջ նկարագրել է «Աղթարք»-ը եւ «Ուրբաթագիրք»-ը (վերջինս «Կիպրիանոս» վերնագրով): «Ուրբաթագրքի» մասին գրւած է, «Անթուական ամենահին տպագրութիւն, առանց նշանակութեան տեղւոյ, քաղաքի եւ հրատարակչի»: Առաջին անգամ Գ. Գովրիկեանը 1889թ. նկարագրելով Յակոբ Մեղապարտի «Պարզատումար»-ը, նրա տը-պագրութեան թւականը համարեց 1512¬ը յենւելով բնագրի սկզբում նշւած օրացուցային 961 թւականի վրայ («Հանդէս ամս.», 1889, էջ 209-212): Գ. Գալեմքեարեանը, ամփոփելով հնագոյն հրատարակութիւնների մասին եղած նիւթերը, ամենահին հրատարակութիւնը համարեց «Պարզատումար»-ն այն նկատառումով, որ «Ուրբաթագիրք»-ն սկսւում է զարդագըրով, իսկ «Պարզատումար»-ը սովորական երկաթագրով («Հանդէս ամս.»,…

Read more »

Երեւանի երեխաները

Երեւանի երեխաները

    Շրջէք Երեւանի փողոցները եւ արեւածաղկի կոճ վաճաող չքաւոր կանանց եւ մեքենաների վրայ տախտակ խաղացող տղամարդկանց կողքին կը նկատէք նաեւ երեախաների աչքառու ներկայութիւնը: Բազմաթիւ երեխաներ, վառ հայեացքներով, ուրախ, որոնք խաղում են քաղաքի ցանկացած փողոցում: Երեւանի բնակարանային բլոկների միջեւ ընկած բակերը, ուր բոլոր բնակիչները ճանաչում են միմեանց, այս երեխաները խաղալու վայրն է: 2001 թւականի ամռանը, անգլերէն հայկական AIM ամսագրի լուսանկարիչ՝ Վիրօ Տէր Կարապետեանը, Թումանեանի 33-ում ընկերակցել է բակի երեխաներին եւ լուսնակրնել է նրանց, հնացած մեքենաների եւ աւերւած պատերի միջեւ: Միջավայր, որ առանց նրանց ներկայու-թեան մռայլ տպաւերութիւն կը թողներ անցորդի վրայ, եւ որ նրանցով եռում է կեանքով:     ԱՄՆ-ի Բոստոնում…

Read more »

Իրանի 44-րդ համահայկական խաղերը

Իրանի 44-րդ համահայկական խաղերը

  Արման Տ.Ստեփանեան     Համահայկական խաղերը իրանահայ կեանքում համարւում են ամենակարեւոր մարզակակն իրադարձութիւնը: Այն մարզական մրցութիւնն է, որ իր մէջ է ընդգրկում Իրանի բոլոր հայկական գաղութները: Այսպիսով ամէն տարի ամռան վերջին շաբաթը բոլոր հայկական գաղութներից ժամանած մարզիկները, տարբեր մարզաճիւղերում մրցում են միմեանց հետ: Ընհակառակ Հայաստանում կայացող համահայկական մարզական խաղերը, որում մասնակցում են աշխարհի բոլոր կողմերից ժամանած հայ մարզիկ եւ մարզկուհիները ներկայացնելով իրենց քաղաքը, Իրանի համահայկական խաղերում կարգն այլ կերպ է: Այս մրցութիւններում իրանահայ գաղութի իւրաքանչիւր միութիւն իր մարզիկներն է ներկայացնում այս խաղերին: Մրցութիւնները համաձայն անցեալ տարիներին տեղի են ունենում Իրանի մայրաքաղաք` Թեհրանի ամենամեծ մարզամշակութային կազմակերպութեան մէջ` «Արարատ» մարզաւանում: Այս…

Read more »

Գիւմրին փոքր Երեւան չԷ

Գիւմրին փոքր Երեւան չԷ

    Մինչ Գիւմրին այցելելը, Հայաստանի երկրորդ քաղաքի մասին մտածում էի որպէս մի փոքր Երե-ւան, սակայն, նոյնիսկ կարճ մի շրջագայութեամբ քաղաքի փողոցներում անհետանում է այդ թիւրիմացութիւնը: Գիւմրին, որի անունները (Կումայրի, Ալեքսանդրապոլ, Լենինական եւ կրկին Գիւմրի¤ արդէն վկայում են նրա պատմութեանը, իր ամէն ինչով տասնիններորդ դարի ռուսական կայսրութեան մի քաղաք է: Մեզ այսօր ծանօթ Երեւանը հիմնականում ձեւաւորւել է սովետական շրջանում, մինչդեռ Գիւմրին նախասովետական շրջանում արդէն ռուսական Անդրկովկասի կարեւոր քաղաքներից էր համարւում: Գիւմրին իր ճարտարապետութեամբ բաւականին տարբերում է Երեւանից: Տուֆէ վարդագոյն քարով բազմայարկանի եւ բակերի շուրջ կառուցւած բնակարանային համալիրների փոխարէն` այստեղ կան տեղական սեւ շինանիւթով կառուցւած երկյարկանի շէնքեր: Գիւմրիի հէնց մուտքում քաղաքի…

Read more »

Նոր Ջուղայի թատրոնի հետքերով

Նոր Ջուղայի թատրոնի հետքերով

  Գրիգոր Յ. Դաւթեան  (1924-1955)   Նիկիտ Միրզայեանց     Գրիգոր Դաւթեանի հայրը՝ Յովսէփը, եղել է Ն. Ջուղայի ազնւական տոհմից սերած, Դաւիթ Քալանթար (Քադխուդա)-ի տղան, իսկ ինքը զաւակն է Յովսէփի, երբ նա իր պատկառելի տարիքում պսակւում է իր երկրորդ կնոջ` Հայքնուշի հետ: Գրիգորի խորթ եղբայրները եղել են՝ Դաւիթը (բժիշկ Վիենայում), Եղիան(1), Գեւորգը եւ դոկտ. Հարմիկ Դաւթեանը(2) : Գրիգորը ծնւել է Ն.Ջուղայում 1924 թ., հէնց փոքր տարիքից սիրել է դերասանական արւեստը եւ երաժշտութիւնը, տաղանդաշատ այս տղան ծնւած օրից տառապել է սիրտանօթային հիւանդութիւնից, բայց այնուամենայնիւ իր տաղանդով եւ ինքնաշխատութեամբ սովորել է նւագել բանջօ, մանդոլին եւ քլառինեթ: Աշխատել է որպէս ոսկերիչի աշակերտ եւ…

Read more »

Ո՞վ է Գալուստ Գիւլբենկեանը

Ո՞վ է Գալուստ Գիւլբենկեանը

    1917 թ. բռնկւած ռուսական յեղափոխութիւնը դարձաւ համատարած սովի պատճառ, որից փրկւելու միակ յոյսն Արեւմուտքն էր: Ռուսաստանը տարադրամի կարիք ունէր` ժողովրդին կերակրելու եւ տնտեսութիւնը ոտքի կանգնեցնելու համար, ուստի որոշում ընդունեց երկրի բուրժուական յորջորջւած հսկայական հարստութիւնը` արւեստի գործերը, ցարական ունեցւածքը, ամբողջական պալատները արեւմտեան երկրներին ու ԱՄՆ-ին վաճառելու մասին: 1929 թւականին հերթը հասաւ Էրմիտաժին: Վաճառքի հանւած արժէքներն սպառւում էին ակնթարթօրէն, եւ այդ ամէնը երկրից «արտահոսում էր» ուղղակի ջրի գնով: Էրմիտաժի հարստութեան գնորդներից էր այն ժամանակ արդէն նաւթային մագնատի համբաւ ձեռք բերած եւ արւեստի գործերի հրաշալի հաւաքածու ունեցող Գալուստ Գիւլբենկեանը: Նա նաւթի վաճառքով զբաղւող իր գործընկերներին դիւանագիտօրէն համոզում էր արեւմտեան շուկայում իրացնել նաեւ…

Read more »