Նովրուզը և գարունը Օմար Խայամի քառյակներում

 
 
511158-608986
 
Իրանցիները ապրում են իրենց բանաստեղծների հետ: Իրանի ժողովրդի դարավոր երթում այդ բանաստեղծները մշտապես ներկա են որպես ուղեկիցներ, ուսուցիչներ, խորհրդատուներ: Այդ բանաստեղծներից Իրանում և Իրանից դուրս հատկապես ճանաչված է Օմար Խայամը՝ իր հանրահայտ քառյակներով (ռուբայաթ): Այդ քառյակնե-րում ընդհարնապես գովերգվում է կյանքն ու ազատությունը և պախարակվում է կեղծ բարեպաշտությունը:
Խայամին է վերագրվում 50-ից մինչև 1000 քառյակ: Որոշ գրականագետներ նույնիսկ այն կարծիքին են, որ Խայամը որևէ քառյակ էլ չի  գրել, այլ այդ քառյակները հորինվել են անհայտ ստեղծագործողների կողմից, որոնք վախենալով ամբոխից, դրանք վերագրել են Խայամին: Խայամական քառյակների ժողովրդական ծագումը բնավ չի նսեմացնում այդ ստեղծագործությունների արժեքը, ընդհակառակը՝ դրանք դարձնում է ավելի սրտամոտ, որովհետև այնտեղ արտացոլված է իրանցի ժողովրդի կենսափիլիսոփայությունը: 
Այս էջում ներկայացնում ենք Նովրուզը և Գարունը գովերգող 8 խայամական քառյակներ՝ Ազատ Մաթյանի թարգմանությամբ: 
 
 
Ծաղկաթերթին գարնանային հովն է լավ ,
Կանաչներում յարի տաքուկ քովն է լավ, 
Երեկն անցավ, երեկները մոռացիր, 
Քանի դեռ կանք, այսօրն ու այս նորն է լավ:
بر چهرهٔ گل نسیم نوروز خوش است
در صحن چمن روی دل افرور خوش است 
ازدی که گذشت هر چه گویی خوش نیست
خوش باش و زدی مگو که امروز خوش است
 
 
Երբ Նովրուզին ամպը gողով լալաների դեմքը շաղի,
Ելի ՛ր, մենք էլ գինու գավով դաշտերն ելնենք՝ խաղ ու տաղի,
Այս մարգերը, որտեղ այսօր մենք ենք շրջում երազելով, 
Գալ գարունքին, ո՞վ իմանա, գուցե բուսնեն հենց մեր հողին:
چون ابر به نوروز رخ لاله بشست
 برخیز رو به جام باده کن عزم درست 
کاین سبزه که امروز تماشاگه تست
فردا همه از خاک تو برخواهد رست
 
Գարնանը, երբ մանուշակն է երանգ ու բույր փռում սարին, 
Երբ զեփյուռն է ծաղիկների փեշը մտած հանում պարի, 
Իմաստունը նա է, ով մի սիրունի հետ արծաթածոց, 
Գինի խմում խելագարվում ու խփում է թասը քարին:
 هرگه که بنفشه جامه در رنگ زند
در دامن گل باد صبا چنگ زند
هشیار کسی بود که، با سیمبری 
می نوشد و جام باده بر سنگ زند
 
Վե ՛ր կաց, նայի ՛ր, գարնան հովից վարդն իր փեշը բաց է արել, 
Նրա գեղը հեգ սոխակի սրտում սիրո բոց է վառել: 
Դու էլ նստիր վարդի հովին, քանզի ծաղիկն այդ հոտևան,
 Հողից քանի անգամ ելել ու ետ նորից հող է դառել:
  بنگر ز صبا دامن گل چاک شده
، بلبل ز جمال گل طربناک شده؛ 
در سایه گل نشین که بسیار این گل
از خاک بر آمده است و در خاک شده
 
Օրն անուշ է, ծառը վարդին հով է անում, 
Ամպը վարդի փոշոտ այտերն է լվանում, 
Իսկ սոխակը իր քաղցրախոս լեզվով պահլավ 
Սիրահարին գինովության կոչ է անում:
روزيست خوش و هوا نه گرم است ونه سرد 
ابراز رخ گلزار همی شود گرد
 بلبل به زبان پهلوی با گل زرد
 فریاد همی زند که می باید خورد
 
Թե գարնանը չնաշխարհիկ մի փերի 
Միթաս տա ինձ արտի ծփուն ափերին,
Խուլ ամբոխին թեկուզ թվա դա անգեղ, 
Շնից ետ եմ եթե ձգտեմ եդեմին:
در فصل بهار اگر بتی حور سرشت
 یک ساغر می دهد مرا بر لب کشت
هر چند به نزد عامه این باشد زشت
سگ به زمن است اگر برم نام بهشت
 
Նովրուզ եկավ, ե ՛լ, գավաթը ձեռքդ առ,
Մի գեղադեմ նազելու հետ լալազար
Գինի խմիր, քանի դեռ չարխն այս կապույտ,
Քեզ չի արել հանկարծ հողին հավասար:
چون لاله به نوروز قدح گیر به دست
 با لاله رخی اگر ترا فرصت هست؛ 
می نوش به خرمی که این چرخ کبود 
ناگاہ ترا چوخاک گرداند پست
 
Ելի՛ր, սաղի՛, բացվել են վարդ ու շուշան,
Ծաղիկ քաղի՛ր, բեր գինու թասն ու շուշան,
Շաբաթ չանցած՝ այս բոլորը կդառնան՝
Ծաղիկը՝ հող, տերևները՝ չոր խաշամ:
ساقی، گل و سبزه بس طربناک شده است
دریاب که هفتهٔ دگر خاک شده است؛
می نوش و گلی بچین، که تا در نگری
گل خاک شده است و سبزه خاشاک شده است
 
 
«Յոյս» թիւ 236
11 Մարտ 2017
 
 

 

    Leave a Reply

    Your email address will not be published. Required fields are marked *