Հարցազրոյց իրանահայ գրող` Կոլիա Տէր-Յովհաննիսեանի հետ

 
ԻՆՁ ՄԻՇՏ ՀՈՒԶԵԼ Է ՍՓՅՈՒՌՔԱՀԱՅԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ
 
 
Մեր ընթերցողը քիչ բան գիտի քո կենսագրութեան մասին: Ո՞րտեղ ես ծնւել, Ինչպէ՞ս են անցել կեանքիդ մանկութեան եւ պատանեկութեան տարիները: Առաջին անգամ ե՞րբ ես սկսել գրել: Յիշո՞ւմ ես՝ որն էր առաջին հրատարակւած գրութիւնդ եւ որտեղ է տպագրւել:
 
Ծնվել եմ Թավրիզում: Տարրական կրթությունս ստացել եմ պարսկական Բեհզադ ու Ասադի (նախկին Թամարյան) դպրոցներում, որովհետև այդ ժամանակ փակ էին Թավրիզի հայոց դպրոցները: Հայրս ասում էր. «Ռեզաշահը գնաց Թուրքիա, վերադարձավ ու փակել տվեց Ատրպատականի հայոց դպրոցները»: Մայրս թեմականավարտ ու հայագետ լինելով՝ մտահոգված էր մեր հայեցի դաստիարակությամբ ու հայերենի իմացությամբ, ուստի ես և քույրս մի շարք այլ պատանիների հետ նոր ուղղագրությամբ հայերենի մասնավոր դասեր էինք վերցնում՝ Երևանից եկած Սմբատ Զոհրաբեգյան անունով մի ուսուցչի տանը: Դա կատարվում էր գաղտնի. դասի գնալիս կամ ցրվելիս՝ երբեք միասին չէինք լինում, որպեսզի ուշադրություն չգրավենք: Ինչևէ, Սմբատ Զոհրաբեգյանի աշակերտներից շատերը ձեռք բերեցին հայերենի ընտիր իմացություն, այնպես որ, երբ վերաբացվեցին հայոց դպրոցները, միջնակարգում չէինք զիջում մեր ուսուցիչներին: Դժվար էր միայն նոր ուղղագրությունից ավանդականին անցնելը, դա էլ հաղթահարեցինք կարճ ժամանակում:
Մանկությունս ու պատանեկությունս անց եմ կացրել Թավրիզում, բայց շատ էլ չեմ սիրել մեր քաղաքը, ուր բամբասանքը սովորական երևույթ էր: Բավական էր սիրած աղջկադ հետ հայտնվեիր փողոցում ու անմիջապես ծայր էին առնում ու տարածվում թյուր կարծիքներ՝ ընդհուպ մինչև զույգին ամուսանցնելը:  Ընդհանուր առմամբ, հակառակ նրան, որ զուրկ էինք արդի տեխնոլոգիական բոլոր միջոցներից,  հավակնում եմ ասել, որ մենք ավելի երջանիկ սերունդ էինք. զբաղվում էինք սպորտով,  հասարակական աշխատանքներով և այլ առողջ ժամանցներով: Միջնակարգի տարիներին, ընկերոջս հետ հրատարակել ենք «Փարոս» անունով շուրջ 30 համար պատի թերթ:
Իմ առաջին բանաստեղծությունը գրել եմ 12 տարեկանում, «Որբ աղջիկը» վերնագրով, որ լույս է տեսել Թեհրանում հրատարակվող «Լուսաբեր» մանկա-պատանեկան ամսագրում: Ավելի ուշ, զինվորական ծառայությանս ընթացքում և հետո, գրեցի մի շարք բանաստեղծություններ, որոնք բոլորն էլ հրատարակվեցին «Ալիք» օրաթերթում: Հետագային դրանք արժանացան Ալեք Մանուկյան հիմնադրամի 1973 թվի մրցանակաբախշության հիշատակությանն ու մեկ տարի անց առանձին գրքով լույս տեսան Բեյրությում նույն հիմնադրամի ծախսով:
 
 
Ի՞նչ էր այդ Բէյրությում լույս տեսան գրքի խորագիրը: Ի՞նչ էր բանաստեղծութիւնների բովանդակութիւնը: Կարո՞ղ ես նշել մի քանի օրինակներ: Հիմա ինչպէ՞ս ես գնահատում այդ գիրքը:
 
Գիրքը կոչվում էր «Մայթե՜ր, Մայթե՜ր…» և բաղկացած էր երեք մասից: Ա. մասը կրում էր նույն գրքի խորագիրը՝ միայնության, սիրո ու հոգեկան տվայտանքների թեմայով, որին աշխատել էի տալ անանձնական բնույթ: Բ. մասը՝ կոչվում էր «Մարդի՜կ, Մարդի՜կ…, մարդկային ապրումների, հասարակական հոռի բարքերի և հատակում հայտնված մարդկանց մասին: Իսկ երրորդ մասը՝ անվանել էի «Հայ լինելուս մասին»՝ հայրենասիրական մոտիվներով: Հետագային մշակել եմ համարյա բոլոր բանաստեղծությունները, ինչը վկայում է այն մասին, որ թեև դրանց մեջ արտահայտված մտքերը վատ չէին, բայց թույլ էր լեզուն:
 
 
Գիտեմ՝ պատանեկութեան տարիներին լրջոօրէն զբաղւել ես մարզանքով: Մարզիկները ընդհանրապէս շատ գործ չունեն գը-րականութեան հետ: Ինչպէ՞ս մարզանքից անցար գրականութիւն: Ո՞վքեր էին քո սիրած գրողներն այն տարիներին: Ի՞նչ էիր ընթերցում:
 
Չեմ կարծում, թե անհամատեղելի են սպորտն ու գրականությունը: Էռնեստ Հեմինգուեյը զբաղվել է բռնցքամարտով… Այսպես, թե այնպես, դա ստացվել է ինձ մոտ՝ խաղալ, սովորել և զբաղվել գրականությամբ: Ըստ իս, ավելի լավ է լինել առողջ ու գրել թարմ ուղեղով, քան ծխախոտի քուլա-քուլա ծխի միջից մուսաներ որսալ…
Այդ տարիներին, բոլորս հմայված էինք Պարույր Սևակով, մեծ էր նրա ազդեցությունը: Իսկ հայրենի գրողներին ծանոթացել ու սիրել եմ Հայպետհրատի հրատարակությունների շնորհիվ: Թավրիզում դրանք գնում էինք  դարձյալ գաղտնի, Հրանդ անունով մի վարսավիրից, իսկ Թեհրանում` առանց որևէ խոչընդոտի «Սաքո» գրախանութից: Ես բաժանորդագրվել էի նաև «Սովետական Գրականություն» ամսագրին: Արևմտահայ գրողներից ինձ գերել են Մուշեղ Իշխանը, Էլեն Բյուզանդը և ուրիշներ: Արտերկրի գրողներին կարդացել եմ մեծ մասամբ թարգմանաբար, հայերեն և պարսկերեն: Հնարավոր չէ թվել բոլորի անունները, բայց ինձ վրա մեծ ազդեցություն են թողել Ջեկ Լոնդոնը, Ֆրանց Կաֆկան, Հայրնիխ Բյոլլը, Դոստոևսկին և շատ ուրիշներ: Անշուշտ իր դերն ուներ նաև պարսիկ ժամանակակից գրողների ազդեցությունը:
 
 
Հետաքրքիր է մի քիչ աւելի իմանալ երիտասարդ Կոլիայի ու Թաւրիզ քաղաքի յարաբերութիւնների մասին: Ի դէպ, մինչեւ քանի՞ տարեկան ես Թաւրիզում ապրել:
 
Տարիներ են անցել. մնացել են միայն, այսպես ասած, ցայտուն հուշերը, որոնք ավելի շատ կապվում են այլոց, քան իմ կյանքին և որոնց մասին անդրադարձել եմ իմ պատմվածքներում: Հախուռն պատանեկություն եմ ունեցել՝ դպրոց, մասնավոր դասեր, Արարատ միություն, ընկերական հավաքներ. եղել եմ գերազանցիկ աշակերտ, ավելի շատ սիրել եմ տան մթնոլորտը, ուր սերտել եմ դասերս ու զբաղվել ինձ այնքան սիրելի ընթերցանությամբ: Քիչ եմ շփվել մեր թաղի «մեյդանչայում» հավաքվող տղաների հետ: Եղել եմ կաշկանդված, ու՝ ոչ միայն ես: Ինձ ավելի երջանիկ ու ազատ զգացի այն ժամանակ, երբ 22 տարեկան հասակում մենակ քոչեցի Թեհրան: Վերջերս, ԱՄՆ-ում հանդիպեցի իմ թավրիզահայ ընկերներին, որոնք հատուկ ֆանատիզմով են վերաբերվում Թավրիզ քաղաքին ու դրա հետ կապված երևույթներին: Թող ինձ ներեն, բայց ես այդպիսին չեմ:
 
 
Գալիս ես Թեհրան: Դա ե՞րբ  է: Հինգ այլ երիտասարդ (ժամանակին երիտասարդ) գրողների կողքին դու եւս ներկայ ես «Առայժմ» խորագրով ժողովածուի մէջ: Ժամանակին թւում էր, որ դա մի նոր հոսանք է Իրանահայ գրականութեան մէջ  (մի տեսակ նոր «Նոր էջ»), բայց այդ խումբը չշարունակւեց: Այդ մարդիկ ինչպէ՞ս յայտնւեցին իրար կողքի: Արդեօ՞ք գիտես հիմա ուր են եւ ինչ են անում: Դեռ զբաղւո՞ւմ են գրականութեամբ:
 
Ոչ, «Առայժմ…»-ը դժվար թե գրական նոր շարժում կոչես «Նոր Էջ»-ի պես: Դա իր տեսակի մեջ մնաց առայժմ-ի սահմանում, առանց հետո-ի… Թերևս եթե շարունակություն ունենար, մի բան դուրս գար, չգիտեմ, բայց փաստորեն չշարունակվեց, որովհետև զուրկ էր նոր շարժման պարամետրներից: Իրար կողք հայտնվեցինք բանաստեղծ Վարանդի ջանքերով: «Առայժմ…»-ը  հրատարակվեց 1974 թվին, երբ արդեն լույս էր տեսել իմ «Մայթե՜ր, մայթե՜ր…» գիրքը: Ինչքան հիշում եմ, մյուսները դեռ առանձին հրատարակություններ չունեին, իսկ ես՝ ավելացնելու նոր բան: Ցավոք, շատ քիչ տեղեկություններ ունեմ նրանց բոլորի մասին:
Ինչևէ, ժամանակի շունչը, ինքնըստինքյան, ընդհանրություններ ստեղծում է: Օրինակի համար, այդ օրերին մոդա էր դարձել ազատ ոճը: Թերթեք Առայժմ…-ի էջերը, քիչ կհանդիպեք քառատողերի: 
 
 
 
 
Ինձ թւում է, որ Առայժմ-ի  շրջանից յետոյ երկար տարիներ դադար կամ առնւազն մօտաւոր դադար է եղել քո գրական գործունէութեան մէջ: Սյդպէս է՞, թէ՞ սխալւում եմ: Եթէ այդպէս է` ինչու՞: Եթէ սխալւում եմ մի քիչ պատմիր նախա-Ինեսսայի շրջանի աշխատանքներիդ մասին:
 
Չեք սխալվում: Առաջին գրքիս հրատարակությունից դեռ շատ առաջ, արդեն հազվադեպ էի հայտնվում մամուլի էջերում: Աշխատանքս այնպիսին էր, որ խլում էր ողջ ժամանակս ու էներգիան: Դրան զուգընթաց, ինձ հանձնարարվել էր թարգմանել Շահի գրքերից մեկը. եկամտաբեր գործ էր, բայց դա իմ տարերքը չէր ու խանգարում էր ստեղծագործելուն: Այլ է գեղարվեստական գրականության թարգմանությունը: Այդ ընթացքում, ճիշտ է, գրվեցին  նոր բանաստեղծություններ, որոնք թեև ավելի հասուն ու ավարտուն էին, բայց չէին գոհացնում առնվազն ինձ: Զգում էի, որ պոեզիայի կաղապարով չեմ կարողանում ասել այն, ինչ կա սրտիս մեջ ու սկսեցի գրել կարճ պատմվածքներ, էսսեներ ու հոդվածներ, որոնք բոլորն էլ հրատարակվել են: Ասեմ, որ նույնիսկ ընթերցանության մեջ ինձ միշտ գրավել է արձակը: Իհարկե, ձեր նշած շրջանում, ակտիվ չէի. 2005 թվին հանգստի կոչվելուց հետո լիովին նվիրվեցի գրականությանը և սկսեցի գրել միայն արձակ: 2008 և 2009 թվերին, երևանում հաջորդաբար լույս տեսան «Ինեսսա» խորագրով վիպակս և «Պղպջակ» վերտառությամբ պատմվածքներիս առաջին ժողովածուն: Պատրաստվում եմ գալ տարի հրատարակել նաև պատմվածքներիս երկրորդ, ավելի ընդգրկուն ժողովածուն: Դրանք ցայժմ լույս են տեսել Հույս, Գարուն, Նարցիս հանդեսներում ու Գրական թերթում:  
 
 
Ինչու՞ բանաստեղծութիւնից արձակ: Ասում ես պոեզիայով հնարաւոր չէր լինում ասել ինչ կար սրտիդ մէջ: Ի՞նչ կար սրտիդ մէջ: Ինչպիսի՞ բովանդակութիւն էր դա, որ աւելի լաւ էր լինում արտայայտել արձակով, կարճ պատմւածքով, էսսէներով եւ վէպով: Ի՞նչն էր զբաղեցնում արդէն բաւականին տարիքն առաջացած Կոլիայի միտքը:
 
Նախ, տարիքս այնքան էլ առաջացած չէր, երբ անցա արձակին… 🙂 
Իսկ ի՞նչ կարող է լինել մի գրողի սրտում և մտքում, դա նրան շրջապատող աշխարհն է, կյանքն է իր բազմազանություններով: Այնուամենայնիվ, իմ միտքը հարատևորեն զբաղեցրել է բուն հայրենիքից հեռու ապրող փոքրամասնությունների, տվյալ դեպքում սփյուռքահայի ապրումները: Ըստ իս, պոեզիան շատ ավելի համապարփակ ու համամարդկային է, որ սահմանափակվի միայն այս թեմայով: Այստեղ կուզեի մեջբերում անել Գրանիշ կայքի հետ ունեցած իմ հարցազրույցից. «Չգիտես, ում «մեղքով» աչք ես բացում օտար երկրում և գիտակցական տարիքին հասնելուն պես անդրադառնում, որ չես ապրում քո մռութին ու էությանը համապատասխանող մի երկրում, որ ոչ այս են, ոչ այն, և դա մինչև կյանքիդ վերջը, թեկուզ գնաս ու հաստատվես այն երկրում, որտեղից եկել են քո պապերը. մեկ է քեզ չի լքելու «երկկենցաղության»,  խտրականության, խորթության մղձավանջը, որը միշտ քեզ հետ է: Ճեղքվածք է առաջանում անհատի ոչ միայն ազգային գիտակցության, այլև հոգեկան աշխարհում: Ես ուղղակի խղճում եմ Հայաստանից արտագաղթող հայերի զավակներին. նրանց ասելու են «Դու հայ ես», բայց հայկական կամ հայերեն շատ քիչ բան են տեսնելու իրենց շրջապատող աշխարհում՝ կանգնելով հոգեկան կեղեքիչ պարադոքսի առջև»:  
 
 
Այսպէս ասած «սփիւռքային» իրադրության մէջ ապրող գրողի համար, յատկապէս կարեւոր է դառնում հեռու հայրենիքի լեզւով գրելու հարցը, երբ հասարակութեան մեծամասնութիւնը չգիտի այդ լեզուն, իսկ հէնց իր հայրենակիցները լաւ չգիտեն այն: Մի խօսքով սահմանափակ լսարանի հարցը, որ երբեմն գրողին մղում է գրել այլ լեզւով: Կան մեր գրողներից, որոնք սկզբում գրել են պարսկերէն, կամ գրել են հայերէն եւ յետոյ անցել պարսկերէնի: Դու նման հարցի առջեւ չե՞ս կանգնել: Երբեւէ մտքովդ անցե՞լ է գրես պարսկերէն:
 
Ոչ, մտքովս չի անցել. սիրել եմ հայերենը, դա ավելի մոտ է եղել սրտիս, ինձ համար կարևոր չէ լսարանի սահմանափակ լինելը: Իհարկե, սա չի նշանակում, որ չխոնարհվեմ պարսկերեն կամ օտարագիր հայ գրողների գրական վաստակի առջև: Ամեն դեպքում սփյուռքահայ գրողի  ավարտուն գործերը ճանապարհ են հարթում ու իրենց հանգրվանը գտնում նաև Հայաստանում և այլուր: Գալով իրանահայությանը, այո, համեմատաբար ցածր է հայերենի իմացության մակարդակը: Դա է, որ գրելիս՝ ակամա աչքիս առջև ավելի շատ հառնում են հայաստանցի, քան իրանահայ բարեկամներս… 🙂
 
 
Բայց մի քիչ տարօրինա՞կ չէ ապրել մի տեղ եւ գրել մի ուրիշ տեղի ընթերցողի համար: Դա ի՞նչ ազդեցութիւն ունի թեմաների ընտրութեան եւ գրական ստեղծագործութեան այլ գործընթացների վրայ:
 
Ըստ իս, յուրաքանչյուր գրող ստեղծագործում է դրդված՝ որևէ արտաքին երևույթից, լինի դա իդեալ, սիրված էակ, տպվելու կամ մրցանակ շահելու հեռանկար, հոնորար, ընթերցողի կարծիք և այլն: Ինձ խթանում է այն, որ ինձ կարդում են նաև Հայաստանում: Դա ստիպում է լինել ավելի բծախնդիր, զգուշանալ պարսկերենի ուղղակի ազդեցությունից, աշխատել գրել նորովի, ավելի որակյալ: Չեմ կարծում, թե սրա իմաստն այն է, որ ապրում եմ այստեղ ու գրում ուրիշ տեղի համար, ուրիշ լեզվով: Իսկ թեմաների ընտրությունը, իմ կարծիքով, կատարվում է ոչ թե մեկին դուր գալու, այլ որևէ արտաքին երևույթի ազդեցության տակ կամ դըրդ-մամբ: Դա ուղղակիորեն կապված է նաև գրողի միջավայրի շառավիղի մեծության հետ: Սփյուռքահայ գրողներից նրանք, ովքեր մնում են իրենց համայնքի եզրագծում ու բավականանում համայնքային փառքով, չեն անցնում միջակության սահմանը: 
 
 
Լաւ, հասկանալի է: Մի խօսքով ասում ես ,քանի որ քեզ կարդում են նաեւ Հայաստանում, աշխատում ես գրել նրանց հասկանալի լեզւով, աւելի բծախնդիր: Հարց է առաջանում, թէ արդեօք, ընդհանրապէս չե՞ս մտածում, որ իրանահայ գրողի լեզուն, պիտի  ունենայ մի կերպ նաև տեղական երանգ, ազդւի իրանահայերի գործածական լեզւից, որն ուզենք-չուզենք իր հերթին ազդւած է պարսկերէնից:
 
Չեմ կարծում, այլ խոսքով դա անհրաժեշտություն չեմ համարում:  Փաստորեն ստեղծագործելու պահին, երբ գլխիդ մեջ թեման է, չես մտածում գրել ինչ-որ մեկին հասկանալի լեզվով՝ անտեսելով մյուսին: Իսկ միթե իրանահայ գրողների երկերը անհասկանալի ե՞ն հայաստանցի ընթերցողի համար, վերցնենք հենց Նոր Էջականներին, թե՞ նրանք էլ են աշխատել գրել «նրանց» հասկանալի լեզվով:  Իմ մոտեցմամբ ինչպես գրելը ժամանակի ընթացքում դառնում է ուրույն գրելաոճ, որն առկա է գրողի բոլոր երկերում: Դժվար է դատել այն մասին, թե իրանահայ գրողը որքանով է զերծ մնացել պարսկերենի ազդեցությունից. դրանից չես փախչի, դա նույնն է, թե Իրանի կլիման որքանով է փոխել իրանահայի ֆիզիոլոգիական տվյալները, օրինակ՝ մաշկի գույնը, գանգի կառուցվածքը, և այլն… 🙂
 
 
Շատ լաւ: Այժմ մի երկու հարց  «Ինեսսա» վէպի մասին: Իրանահայերը վերջին տասնամեակներում վէպ չեն գրել: Ինչպէ՞ս որոշեցիր վէպ գրել եւ որո՞նք են  «Ի-նեսսա»-ի թեմաները:
 
«Ինեսսան» իր ծավալով ավելի շուտ վիպակ է: Վերը նշեցի, որ ինձ միշտ հուզել է սփյուռքահայի ճակատագիրը, հատկապես Հայաստանի անկախացումից հետո: Մտածում էի դա ներկայացնել ավելի ծավալուն ու մանրամասն՝ ընթերցողին հետաքրքիր կաղապարով: Թե որքանով դա հաջողվեց, չգիտեմ: Կարծիքները բազմազան էին: Ոմանց հետաքրքում էր միայն հերոսների ճակատագիրը, օրինակ՝ ինձ մեղադրում էին «դաժան» ավարտի համար, կամ չէին հավանում Ինեսսայի արարքը՝ օտար տղամարդու հետ կապվելու առումով: Մի երևույթ, որ ցավոք սրտի շատ տարածված է մեր օրերում՝ անկախ ազգությունից ու կրոնից: Եղան նաև գրականագետներ, որ ճիշտ հասկացան ինձ ու իրենց գրախոսականների մեջ անդրադարձան բուն թեմային՝ սփյուռքահայի ապրումներին: Մի խոսքով, ոմանց համար ֆոնը սփյուռքահայի ապրումներն էին, իսկ ոմանց համար՝ հերոսների կյանքի դրվագները…
 
 
Երիտասարդ կնոջ եւ տարեց տղամարդու յարաբերութեան թեման կայ նաեւ քո այլ պատմւածքներում: Այսպէս չէ՞:
 
Ոչ, չկա: Այդ թեման արծարծվել է միայն «Ինեսսա»-ի մեջ:
 
 
Թերևս թյուր ընկալումիս պատճառն այն է, որ քո պատմւածքներում  կա՝ երիտասարդ հերոսուհիների սեռական կյանքի նկարագրութիւնների մի տեսակ հակվածություն (obsession): Ի՞նչ կասես:
 
Չեմ ժխտում, ոմանք ինձ համարում են ֆեմինիստ, գուցեև այդպես է: Ինձ միշտ հետաքրքել է կնոջ, հատկապես Արևելյան կնոջ հոգեվիճակը՝ սեռական խնդիրներին բախվելիս: Թվում է՝ Արևմուտքում, կինն ավելի ազատ է, չի հալածվում հասարակության կողմից, չի երկնչում կուսությունը խախտել ամուսնությունից առաջ, ուստի արբունքին հասնելուց հետո անարգել վայելում է սեռական կյանքը, ինչը չես ասի հին ավանդույթների ու դոգմաների մեջ կաշկանդված Արևելյան կնոջ, ինչու չէ, նաև հայ կնոջ մասին: Իմ «Վեց-մեկ-վեց» պատմվածքում ես աշխատել եմ համոզիչ ազդակներ ներկայացնել արդարացնելու հերոսուհուս՝ իր ցանկահարույց մարմինը («միակ կապիտալը») վաճառքի հանելու վճռականությունը:
Նման ուղղությամբ գրելու շարժառիթներից մեկն էլ այն է, որ արտասահմանյան գրականության հետ համեմատելիս՝ ավելի սահմանափակ են սեռական թեմայով երկերը հայ գրականության մեջ: Եվ դա այն դեպքում, երբ սեռական կյանքը, ըստ ամենայնի, համաձայն գիտնականների ասության, զբաղեցնում է երիտասարդ և միջին տարիքի մարդու ուղեղի 70 տոկոսը: Եվ դա այն դեպքում, երբ ըստ իս, ելնելով կլիմայական պայմաններից՝ սեռական կյանքն առավել շեշտված ու տարածված է Արևելյան, քան Արևմտյան հասարակությունների մեջ: Ասածս այն է, որ հայ գրականությունը մասամբ կորցնում է գրականությանը բնորոշ՝ կյանքը «ինչպես որ կա» լրիվ արտացոլելու իր բնույթը, որով ասես անկեղծ չէ, ամեն բան ստացվում է արհեստական, չի կարդացվում այնպես, ինչպես արտասահմանյան գրականությունը (Քոելյու, Մարկես,…): Կասեի այս առումով ավելի անկաշկանդ է հայ կերպարվեստը, իսկ կինոյի մասին խուսափում եմ կարծիք հայտնել: Ցավոք սրտի, հայ հասարակությունը դեռևս շարունակում է գաղջ վերաբերմունք ցուցաբերել վերջին տարիներին համարձակորեն ի հայտ եկած այս ուղղությամբ գրական նոր շարժումների հանդեպ: Սեռական թեմայով օտար գրողին դնում են գլխին, իսկ հայ գրողին գամում անարգանքի սյունին, դե արի ու հասկացիր:
 
 
Գիտենք, որ հիմնադրել եւ քանի տարի է վարում ես «Գրական կամուրջ» կայքը: Գրանիշի հետ հարցազրոյցում ասում ես, որ սկզբում այդ կայքը  կամուրջ  պիտի դառնար հայ եւ պարսիկ գրականութիւնների միջեւ, բայց յետոյ փոխւեց Հայաստանի եւ սփիւռքահայ գրականութիւնների միջեւ կամուրջի: Ի՞նչ էր այս փոփոխութեան պատճառը: Կարելի է՞ ասել, թե այն ձախողեց իր համար ճշտորոշված նպատակին հասնելում: Դա ինչքանո՞վ արդիւնքն էր պարսիկ գրողների եւ գրականութեան հետ կապերի նւազ մակարդակի: Երեւի պիտի աւելի շուտ հարցնէի, թէ որքանով ես ծանօթ պարսիկ նոր եւ դասական գրականութեան հետ: Այդ գրականութիւնը ազդեցութիւն  ունեցե՞լ է քեզ վրայ:
 
Կարծում եմ փոփոխությունը անխուսափելի էր, որովհետև կայքը հենց սկզբից ճիշտ դրվածք չուներ: Առհասարակ, երկու կամ ավել լեզուներով կայքերում սեղմում ես լեզվի համար սահմանված, լեզվի սիմվոլը համարվող երկրի դրոշի վրա, փոխվում է լեզուն, բայց բովանդակությունը մնում է նույնը: Մեր դեպքում, այդպես չէր. հայ ընթերցողը կարդում էր թե’ հայերեն և թե’ պարսկերեն հատվածները, պարսիկ ընթերցողը՝ միայն պարսկերենը, որովհետև գրեթե չկան կամ շատ քիչ են հայերեն իմացող պարսիկ ընթերցողներ: Իհարկե պարսկերեն բաժնում տեղադրեցինք հայ գրողների գործերից հաջողված  թարգմանություններ, բայց դա իր չնչին ծավալով ամենևին չէր «կամրջում» հայ և պարսիկ գրականությունները, որոնցից յուրաքանչյուրը մի աշխարհ է… Այստեղ չեմ կարծում դեր ուներ պարսիկ գրականության հետ կապի ցածր մակարդակը կամ պարսիկ գրողների մասնակցության պակասը: Ներկայիս, կայքը իրոք կամուրջ է դարձել սփյուռքահայ ու հայրենի գրականությունների միջև:
Գրական Կամուրջի պարսկերեն հատվածի շնորհիվ, ինձ համար պատեհություն ընձեռվեց ծանոթանալ ժամանակակից  պարսիկ գրողների մի փոքրիկ խմբի, որոնցից կարող եմ նշել հատկապես Ռասուլ Յունանի անունը: Կայքից դուրս, հաճելի էր հանդիպումներն այդ տաղանդավոր ու շնորհալի երիտասարդների հետ: Ավելի վաղ տարիքում հաճույքով կարդում էի և առիթ լինելիս շարունակում եմ կարդալ ժամանակակից պարսիկ բանաստեղծների, հատկապես Սեփեհրու, Շամլուի, Ֆարոխզադի և շատ ուրիշների հրաշալի բանաստեղծությունները: Իսկ պարսիկ դասականների հետ ծանոթացել եմ դպրոցական տարիներին ու հետագային հմայվել եմ Խայամով: Մի ժամանակ ձեռքից ձեռք էինք խլում Բոզորգ Ալավիի, Հեդայաթի, Ջալալ Ալ Ահմադի գրքերը, կամ կարդում նրանց կարճ պատմվածքները «Քեթաբե Հաֆթեում»: Հիշում եմ իմ ուսուցիչներից ոմանք արգելում էին Հեդայաթ կարդալ:
Թե որքանով է պարսիկ գրականությունն ազդեցություն թողել ինձ վրա, չգիտեմ: Ինչևէ իմ հայերենով ընթերցանությունը միշտ էլ գերակշռել է պարսկերենին ու անգլերենին:
 
 
«Յոյս» թիւ 185
10 Յունւար 2015
 

    Leave a Reply

    Your email address will not be published. Required fields are marked *