Գրականութիւն

Շանթ և Նիցշե

Շանթ և Նիցշե

Ալիս Խոդավերդյան   Նիցշեական գաղափարների արտացոլումը Լևոն Շանթի «Ուրիշի Համար» պիեսում   Շատ գրականագետներ ուշադրություն են դարձրել Շանթ-Նիցշե առնչություններին, նշելով որ Շանթը մեծապես ազդված է Նիցշեից: Դա բնական է. Շանթը ուսանել է Գերմանիայում այն ժամանակաշրջանում երբ Եւրոպայում սկսել էին տարածում գտնել Նիցշեի նոր և հանդուգն գաղափարները, որոնք խոր ազդեցություն են թողել մեծ թվով գրողների վրա: Շանթին անդրադառնալիս նրա անունը հաճախ զուգորդվում է նրա հայտնի «Հին Աստվածներ»-ի, ինչպես նաև ավելի ուշ գրած պատմական թատրերկությունների հետ: Բայց Շանթի ստեղծագործությունների մեջ ուշադրության արժանի են նաև նրա համեմատաբար երիտասարդ տարիքի գրած երեք պիեսները («Եսի Մարդը», «Ուրիշի Համար» և «Ճամբուն Վրա» ), որոնց նյութը վերցված…

Read more »

Մեծ Եղեռնի մասին Գրառումներ Իսահակյանի «ՀԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ»-ում

(Երրորդ և վերջին մաս, 1921 թվականից հետո)   Թեկուզ մեծ պետությունները 1921-23 թվականներին պատրաստվում են «Սևր»-ի փոխարեն նոր հաշտության պայմանագիր կնքել (Լոզանում) քեմալական Թուրքիայի հետ, բայց Իսահակյանը, ինչպես նաև հայության մեծ մասը այլևս ավելորդ են համարում հույսեր կապել նրանց հետ: Իսկ իրենք մեծ պետությունները մեծ հույսեր են կապում նոր հառնող քեմալական Թուրքիայի հետ և պաշտպանում նրան: Իսահակյանը  պատռում է ոչ միայն մեծ պետությունների դիմակը հայկական հարցում, այլև բացահայտում է նրանց կառքին լծված զանազան վարձկաններին և հացկատակներին՝ «մամուլ, գրող, կաթոլիկ կղեր, հրյա րաբբիներ, խախամներ ու խախամապետեր, հրյա թերթեր…», որոնք «բոլորը գովում են թուրքին, ամերիկացի միսիոներների  հետ, իրավունք են տալիս թուրքին, ոգևորում…

Read more »

Մեծ Եղեռնի մասին գրառումներ Իսահակյանի «ՀԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ»-ում

Մեծ Եղեռնի մասին գրառումներ Իսահակյանի «ՀԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ»-ում

(երկրորդ մաս)   1918 Բոլշևիկյան հեղաշրջումից հետո ռուսական զորքերը հեռանում են ոչ միայն գրավյալ Տաճկահայաստանից (Արևմտյան Հայաստանից), այլև բովանդակ Կովկասից: 1918 թ. գարնանը թուրքական բանակը շարժվում է դեպի Կովկաս: Տագնապալի վիճակ է ստեղծվում հայության համար, որը արտահայտված է «Հիշատակարան»-ում: Մայիսին տեղի է ունենում Սարդարապատի հայոց հաղթանակը և  Հայաստանի հանրապետության ստեղծումը: Մղձավանջը մասամբ վերանում է: 1918 թ. հոկտեմբերին ավարտվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմը՝ Գերմանիայի և նրա դաշնակից Թուրքիայի պարտությամբ: Հայ ժողովուրդը լավատեսությամբ է նայում ապագային: Այդ լավատեսությունը երևում է նաև «Հիշատակարան»-ում՝ գրված նոյեմբերին:       Մարտի 5 Հայության վիճակը ամենահուսահատականն է, վտանգված է հայի գոյությունը, Կարսի և Բաթումի գրավելուց հետո…

Read more »

Մեծ Եղեռնի մասին Գրառումներ Իսահակյանի «ՀԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ»-ում

(Առաջին մաս, 1915-17 թվականներ) Ավետիք Իսահակյանը պատանի տարիքից մինչև խոր ծերություն պահել է հիշատակարան, ուր գրի է առել իր ապրումները՝ անձնական կյանքի և  շրջապատի անցուդարձի մասին: Ապրիլյան եղեռնի ոգեկոշման այս օրերին հատկապես հետաքրքրական է կարդալ հայրենասեր գրող-մտածողի անդրադարձը իր ժողովրդի մեծ ողբերգության մասին: Այդ տարիներին Իսահակյանը ապրել է Եվրոպայում, բայց ուշադրությամբ հետևել է Եղեռնի դեպքերին: Ասվում է, որ նա իր մասնակցությունն է բերել «Նեմեսիս» -ի գործողություններին: Նա ծրագրել էր Եղեռնի մասին հրատարակել «Սպիտակ Գիրք», հավաքել էր ստվար նյութ, որի մի մասը արտացոլված է «Հիշատակարան»-ում: Ստորև կներկայացնենք Մեծ եղեռնի և դրան հաջորդած տարիների դեպքերի վերաբերյալ գրառումները «Հիշատակարան»-ում՝  սկսած 1915 թվականից:  Ամեն…

Read more »

Նովրուզը և գարունը Օմար Խայամի քառյակներում

Նովրուզը և գարունը Օմար Խայամի քառյակներում

      Իրանցիները ապրում են իրենց բանաստեղծների հետ: Իրանի ժողովրդի դարավոր երթում այդ բանաստեղծները մշտապես ներկա են որպես ուղեկիցներ, ուսուցիչներ, խորհրդատուներ: Այդ բանաստեղծներից Իրանում և Իրանից դուրս հատկապես ճանաչված է Օմար Խայամը՝ իր հանրահայտ քառյակներով (ռուբայաթ): Այդ քառյակնե-րում ընդհարնապես գովերգվում է կյանքն ու ազատությունը և պախարակվում է կեղծ բարեպաշտությունը: Խայամին է վերագրվում 50-ից մինչև 1000 քառյակ: Որոշ գրականագետներ նույնիսկ այն կարծիքին են, որ Խայամը որևէ քառյակ էլ չի  գրել, այլ այդ քառյակները հորինվել են անհայտ ստեղծագործողների կողմից, որոնք վախենալով ամբոխից, դրանք վերագրել են Խայամին: Խայամական քառյակների ժողովրդական ծագումը բնավ չի նսեմացնում այդ ստեղծագործությունների արժեքը, ընդհակառակը՝ դրանք դարձնում է ավելի սրտամոտ,…

Read more »